Konfor ve rahatlık günümüzde artık neredeyse satın almak istediğimiz her şeyde aradığımız standartlar haline geldi. Geleneksel fiziksel konfor ve rahatlıktan ziyade bir şeyin hayatımızı ne kadar konforlu ve rahat kıldığından bahsediyoruz desek daha açıklayıcı olacaktır.
Bindiğimiz arabadan, kullandığımız telefona, belki de her gün kullandığımız kulaklıklardan, tabletlere, bilgisayarlara, bankacılık teknolojilerine hemen hemen her ürün bir şeylerin daha kolay olmasını ve rahatça tamamlamasını sağlamak için sürekli gelişmekte.
Bu bağlamda IOT (Şeylerin İnterneti), kablosuz bağlantılar, QR teknolojileri, streaming servisleri, bulut platformları ve daha birçok şey geleneksel olanı yok edip alternatif ama çok daha kolay olana doğru hepimizi yönlendirmekte. Artık uzun ve meşakkatli yoldan değil kolay ve kısa olan yollardan gitmeyi o kadar çok arzuluyoruz ki gündelik hayatımızda bu eksen dışına çıkan şeylere yer ayırmıyoruz.
İşte bu eksen içinde kalan ve son yıllarda hayatımızı oldukça kolaylaştıran en önemli teknolojilerden biri "Kablosuz" iletim teknolojileri oldu. Kablosuz veri iletimi, ses iletimi, görüntü iletimi gibi birçok farklı alanda yeni teknolojilerin müdavimi haline geldik.
Bugün bu teknolojilerin arasından "Kablosuz Ses İletimi" konusuna odaklanacağız.
Kablosuz Teknolojide İlk Adımlar
Uzun yıllar boyunca kablosuz olarak ses iletimi, aşılması gereken en büyük sınırlardan biri oldu. Büyük tartışmalar "Kablolu gibi asla olmaz" görüşü üzerinden alevleniyor ve bu kanı hemen hemen ortak bir görüş haline geliyordu.
Özellikle kablosuz mikrofonların yaygınlaşması ve endüstri olarak konser ve canlı müzik dünyasında giderek bir standart halini alması bu yaygın kanının değişeceğinin ilk sinyallerini veriyordu. Ancak kablosuz teknolojilerin birçok farklı cihazda yaygınlaşması artsa da bu algının değişmesi çok çok uzun yıllar sürdü.
1945 yılında hobi amaçlı da olsa kablosuz mikrofon üzerine ilk eğilen Popular Science dergisi oldu. Bunu takip eden yıllarda bireysel çabalar ve kısmen başarılı olan cihazlar geliştirilse de bu teknolojinin ilk başarılı ticari çıktısı Shure kardeşler tarafından 1953 yılında meydana getirilmiş olarak kabul edilir.
"Performans sanatçıları için kablosuz mikrofon" adıyla sunulan cihazı yıllar içinde Alman Sennheiser firmasının Mikroport adındaki çok ses getiren cihazı izlemiştir. Yıllar içinde Sony, Beyerdynamic ve bu alandaki en başarılı marka olan Nady Systems ürünleri pazara sunulmuştur. 1970'li yıllarda Kate Bush, 1980'li yıllarda Madonna gibi ünlü isimler kablosuz mikrofonların sahnede onlara sağladığı özgürlük sebebiyle bu teknolojiyi en çok kullanan isimlerden olmuştur.
Sahne üstündeki bu teknolojik gelişmeler kablosuz hoparlör ve kablosuz kulaklıklar gibi daha kişisel kullanım alanına çok daha geç yansıdı. Her ne kadar radyo frekansı ile çalışan ilk kulaklıklar 1960-1970'li yıllarda üretilse de muhteviyatı sebebiyle fazla endüstriyel bir seçenekti. İlk patentli kablosuz hoparlör Larry Schotz tarafından 1994 yılında, ilk kablosuz kulaklık da 2004 yılında üretildi.
Ancak bu cihazlar kendi alanında devrimsel icatlar olsa da, 2010'lu yıllara kadar yaygınlık kazanamadılar. İşte bunun en büyük sebebi kablosuz iletim teknolojilerinin bu ana kadar gelebildiği konumda çok hantal olması, kablolu bağlantıya göre çok daha kötü bir ses kalitesi sunması, kulağın duyduğu gerçek sesten çok daha yapay bir ses iletmesi gibi birçok sebep sunulabilir.
Kablosuz Teknolojide Çığır Açan Öncüler: Bluetooth ve aptX
İşte bu noktada, sahne ışıklarını hiç gitmemek üzere üstüne çekecek yeni birkaç teknolojinin hayatımıza girmesi söz konusu oldu. Bu teknolojilerin başında tabii ki hepimizin bildiği ve günde onlarca kez kullandığımız Bluetooth iletim teknolojisi geliyor. 1990'lı yıllarda Ericsson şirketi tarafından patentlenen bu eşsiz iletim teknolojisi neredeyse bütün endüstrileri baştan aşağı kendisine adapte olmaya mahkum bıraktı. 2021 itibariyle 5 milyarı aşkın cihazda Bluetooth teknolojisinin yer alması bekleniyor. Çok kısa zamanda neredeyse her insana 1 tane cihaz düşecek kadar fazla adette cihaz gündelik olarak Bluetooth kullanıyor olacak.
Bluetooth'un gelişmesine paralel olarak son yıllarda yeni bir isme daha aşina olmaya başladık: aptX
aptX neredeyse 30 yıllık geçmişe sahip bir teknoloji. Ancak implementasyonlarının başarılı olması yazımızın başında belirttiğimiz kablosuz mikrofon teknolojilerin geç benimsenmesi gibi ertelenmiş bir şekilde mümkün oldu.
aptX ve Ertelenmiş Başarısı
aptX tam olarak nedir diye sorarsanız, cevabımız tek bir kelime olacaktır: Kodek! (codec)
Kodek kelime olarak aslında "coder-decoder" kelimelerinin kısaltılmasıyla elde edilmiştir. "Kodlama" ve "Kod Çözme" olarak da adlandıracağımız bu yapı ister ses ister görüntü olsun bu bilgileri sıkıştırmaya ve daha sonra sıkıştırılan verinin tekrar açılması üzerinden çalışır. aptX de ses iletiminde bu yapıyı kullanarak çok kaliteli bir ses iletimini mümkün kılmaktadır.
aptX ilk olarak, 1990'lı yıllarda DTS ve Steven Spielberg'in ortaklığı ile Jurassic Park, Schindler’in Listesi ve Er Ryan'ı Kurtarmak gibi filmlerin 5.1 dijital ses sürümleri için kullanıldı.
90'lı yıllar, analog cihazların döneminin yavaş yavaş kapanmaya başladığı -günümüzde neredeyse her şey dijital- dönemdi. Bu noktada ISDN (Tümleşik Sistemler Dijital Ağı) yapılarının çoğaldığı ve ses, görüntü ve data transferinin dijitalleşmeye başladığı dönemde telefon altyapılarında aptX kodeği hayatımıza çok sessiz ama kesin bir şekilde girmeye başladı.
1990'lı yılların sonu ve 2000'li yılların başında aptX radyo yayınlarının da altyapısını ele geçirmeye başladı. Günümüzde dünya çapında 30.000'den fazla radyo istasyonu, stüdyo-verici bağlantıları ve dış yayın dahil olmak üzere yüksek kaliteli ses sağlamak için aptX'i kullanıyor.
Adını ilk kez yazımızın başında, kablosuz mikrofon teknoloji üreticilerinin öncülerinden diyerek geçirdiğimiz Sennheiser, 2009 yılında aptX'li ilk Bluetooth kulaklığı piyasaya sürdü. Böylece tüketici elektroniği dünyasında kesintisiz bir bağlantı ve yüksek kaliteli sesin kablosuz olarak iletimini yapan ilk marka oldu. Aslında bu gelişme, Bluetooth destekli cihazlar için yaygın olarak kabul gören "Kablolu cihaz kadar kaliteli olmaz" algısını da tamamen ortadan kaldırmayı başarmıştır.
2016 yılına gelindiğindeyse kablosuz ses iletimi tarihinde yeni bir büyük gelişme yaşandı. Qualcomm, aptX'in yüksek kaliteli gelişmiş versiyonu olan "aptX HD" kodeğini piyasaya sürdü. Bu öyle bir adımdı ki kablolu "High-Res" / "Yüksek Çözünürlüklü" ses kalitesinden hiçbir farkı olmayan bir kalite yakalanmış oldu. Üstelik tamamen kablosuz bir şekilde.
Qualcomm, 2018 yılında "aptX Adaptive" teknolojisini tanıttı. Bu yeni kodek ile birlikte müzik dinleme, video izleme ya da oyun oynama gibi işlemler esnasında, ortaya çıkan farklı performans ihtiyacına, aptX kodeğinin uyum sağlaması mümkün kılındı. Dinamik bir şekilde bu üç ayrı içerik tüketimi esnasında gerekli olan yüksek performanslı ses kalitesi kablosuz bir şekilde iletilir bir hale geldi.
Hayatımıza son olarak giren aptX kodeği "aptX LL" yani "Low Latency" oldu. Video ve oyun gibi ses ve görüntünün farklı işlendiği içerikleri tüketirken insan algısının fark edemeyeceği kadar düşük bir seviyede bir görüntü/ses gecikmesi bu kodekle sağlanmış oldu. Sesin kablosuz olarak iletimini uçtan uca olacak şekilde fark edilemeyecek kadar düşük bir gecikme ile sunmayı başardı.
Peki Neden aptX Destekli Bir Cihaz Tercih Edilmeli?
Aslında bu sorunun cevabı çok basit: Yüksek kaliteli bir sesi kablosuz bir şekilde almak istiyorsanız tercih etmeniz gereken hoparlör ya da kulaklıkta aptX kodeğini aramak doğru olacaktır. Peki teknik olarak neden aptX tercih edilmelidir?
1) Hata Payının Sıfıra Yaklaştığı Tutarlı Bağlantı:
aptX teknolojisi esnek bir şekilde tasarlanmıştır. Böylece teknolojinin gelecekte şekilleneceği noktalara ulaşabilecek şekilde ve en güncel cihazlarla çalışabilecek şekilde esnek olabilmektedir.
aptX, Radyo Frekansı ile çalışan cihazların çok yoğun olduğu, yani kablosuz sinyal gürültüsünün çok olduğu yerlerde bile (Havaalanı, AVM'ler) kesintisiz ses iletimini mümkün kılar.
Sabitlenmiş sıkıştırma oranı ile süreklilik ve tutarlılık iletim anı boyunca korunur ve ses kopmaları/atlamaları olmaz.
2) Yüksek Kaliteli Ses İletimi
Aslında bu teknolojinin en büyük avantajı ses kalitesini çok artırmış olmasıdır. Müzikteki detayları ve dinamik sesleri duymanızı sağlayacak kadar başarılı bir performans sunar. aptX HD versiyonunda bu "Kayıpsız Ses" seviyesine bile çıkmaktadır. 24 bit olarak tabir edilen stüdyo kayıt kalitesini Bluetooth üzerinden iletmeyi sağlar.
aptX HD, SNR olarak kısaltılan "Signal To Noise Ratio" yani "Sinyal Gürültü Oranı" nı geliştiren bir yapıya sahiptir. Böylece iletimi sağlanmak istenen ses sinyallerinin arkaplanındaki gürültü/parazit azaltılarak daha temiz bir ses iletimi sağlar.
aptX HD, THD olarak kısaltılan "Total Harmonic Distortion" yani "Toplam Harmonic Bozulma" değerini de düşüren bir yapıya sahiptir. THD'nin yüksek olması ses karakterinde renklenme dediğimiz gerçek dışı harmonilerin eklenmesi manasına gelir ve arzulanmayan bir durumdur.
Salford Üniversitesi'nde yapılan bir bağımsız bir araştırmaya göre, 96kHz / 24bit'lik bir ses ve aptX HD ile elde edilen 48kHz / 24bit'lik bir sesin dinletildiği 24 kişinin, bu iki ses arasındaki farkı belirgin bir şekilde sürekli ayırt edemediği ortaya çıkarılmıştır. Bu araştırma ile "Kayıpsız Ses" iletimini aptX kodeğinin başarılı bir şekilde kablosuz olarak iletildiği kanıtlanmıştır.
3) Hareket Halinde Düşük Gecikme
Hareket halinde dizi ya da film izlerken bile görüntü ile sesin kusursuz uyumunu size sunar. Hatta kendi iddiaları olduğu üzere "Dudak Okuyacak" kadar düşük bir gecikme sunmaktadırlar.
3) Kaliteye Zarar Vermeden İletim
aptX kodeğinin alameti-farikaların biri de iletimini yaptığı ses paketlerine herhangi bir zarar vermemesidir. Çünkü dijital olarak sıkıştırılan ses dosyalarının iletimi esnasında en büyük sorun bu dosyaların sorunsuz şekilde iletilmesidir. İletim esnasında bu sebeple duyulan kalitede bariz bir düşüklük oluşabilir. Ancak aptX bunu zarar vermeden gerçekleştirerek kaliteli bir duyum sağlar.
5) Kendini Farklı Durumlara Göre Ayarlayabilme
aptX Adaptive kodeği bağlı olunan cihazda oynatılan içeriğin video, müzik ya da oyun olmasına göre bağlantı karakterini tamamen değiştirebilir. Bu üç içeriğe göre bit oranını kendi ayarlar ve hiçbir takılma, gecikme, atlama gerçekleşmez. Üstelik bunu sinyal kirliliği yüksek olan yerlerde bile başarabilir.